شیر(ولو) وسیله ای است که جریان سیال را کم یا زیاد میکند یا به طور کلی جریان سیال را تنظیم میکند.

هر سیستم لوله‌کشی که مایعات، بخارات، دوغاب‌ها، گازها و مخلوط‌های فازهای مایع و گازی محیط‌های جریانی مختلف را حمل می‌کند، باید دارای ولو باشد.

به طور کلی، سیستم لوله کشی باید شامل چندین نوع ولو برای کنترل جریان سیال باشند .ولوها را می توان به صورت دستی یا با کمک محرک تغییر و کنترل کرد. این محرک می تواند با برق، هیدرولیک یا پنوماتیک تغذیه شود. این بخش باید با دقت انتخاب شوند زیرا آنها بخش قابل توجهی از هزینه های کلی صنعت فرآیندهای شیمیایی را تشکیل می دهند.

در صنعت لوله کشی، ولوهامی تواند تا 20 تا 30 درصد هزینه کلی لوله کشی باشد.

• شیر دروازه ای (Gate Valve)

• شیر کروی (Globe Valve)

• شیر یک طرفه (Check Valve)

• شیر سماوری (Plug valve)

• شیر توپی (Ball Valve)

• شیر پروانه ای (Butterfly Valve)

• شیر سوزنی (Needle Valve)

• شیر پینچ (Pinch Valve)

• شیر اطمینان (Pressure Relief Valve)

شیر دروازه ای رایج ترین شیر در هرکارخانه است. حرکت این شیر به صورت خطی میباشد وبرای قطع و وصل کردن سیال استفاده میشود.این نوع شیرها یا کاملاباز یا کاملابسته میباشند.این نوع شیرها برای سیالاتی از قبیل هوا، گاز ، آب ، بخار، روغن ،قابل استفاده میباشد.

این نوع شیرها غالبا از یک دریچه تشکیل شده اندکه به صورت قائم یا با جهت جریان بالا وپایین حرکت می کند.

این شیر برای توقف راه اندازی و تنظیم جریان سیال استفاده می شود.شیرهای کروی درسیستم هایی استفاده می شود که کنترل جریان مورد نیاز می باشدونشتی بندی ضروری است کروی نسبت به شیرهای دروازه ای بهتر است واز شیردروازه ای ارزان تراست.

همان‌طور که از اسم آن بر می‌آید سیال فقط از یک طرف آن می‌تواند وارد شود و زمانی که در یک مسیر قرار دارد جریان سیال از طریق مخالف آن غیرممکن است. در اکثر شیرها محل ورود سیال به شیر مطرح نیست و می‌تواند از دو طرف آن باشد؛ ولی در شیر یک طرفه فقط سیال از یک طرف شیر می‌تواند وارد شود که به همین علت اگر در محلی قرار دارد و می‌خواهیم جریان را درمسیرمخالف عادی خود عبور دهیم بایستی این شیر را برعکس نماییم یا این که داخل آن را درآوریم که در این صورت حالت شیر یک طرفه را از دست خواهد داد. شیرهای یک طرفه در دو طرح اساسی به نام شیر یک طرفه لولایی و شیر یک طرفه فشاری ساخته می‌شوند که در زیر به توضیح آن‌ها می‌پردازیم..

این نوع شیر در دسته‌بندی شیرآلات قطع و وصل جریان (on- off) قرار داشته و در حالت نیم باز دچار آسیب خواهند شد.

مجرابند (استوانه‌ای یا مخروطی)، که بوسیله ساقه شیر حرکت ۹۰ درجه‌ای خواهد داشت وظیفه باز و بسته کردن شیر را بر عهده دارد. به همین دلیل به آن‌ها شیرهای quarter-turn action و Quick Opening نیز می‌گویند.

در روی مجرابند سوراخی تعبیه گردیده‌است که در حالت باز در مسیر کانال جریان قرار خواهد گرفت.

بطور معمول در این نوع شیرآلات مساحت مجرای عبور سیال، از مساحت خط لوله کوچکتر (Reduce Port) است. در حقیقت نوع طراحی داخل بدنه و اندازه مجرای عبوری به گونه‌ای است که در حالت باز نیز باعث افت فشار در مسیر می‌شود. این کاهش مساحت کانال جریان در صورت طراحی غلط امکان بروز اغتشاش و تلاطم در جریان سیال را در پی خواهد داشت.

شیر با حرکت چرخشی است که از یک دیسک توپی شکل برای قطع و وصل کردن و تنظیم جریان استفاده می­کند. این دیسک توپی شکل در حقیقت جسمی کروی است که یک سوراخ در آن ایجاد شده است و در حالت باز بودن شیر جریان از این سوراخ عبور می­کند. این شیرها به طور گسترده در صنایع نفت و گاز و مصارف خانگی و سیستم­ های آب و فاضلاب کاربرد دارند.

زمانی که شیر می­خواهد در حالت باز قرار گیرد، توپی می­چرخد و در حالتی قرار می­گیرد که سوراخ درون توپی با مسیر ورودی شیر و خروجی جریان از شیر در یک خط قرار گیرد و سیال از آن عبور کند. همچنین زمانی که شیر می­خواهد بسته شود، توپی چرخیده و سوراخ آن در جهت عمود بر جریان سیال قرار می­گیرد و مسیر جریان قطع می­شود

گونه‌ای از شیرهای صنعتی است که در آن از یک دیسک دایره‌ای یا مستطیلی که امکان چرخش حول محور خود را دارد، جهت کنترل یا انسداد مسیر جریان سیال استفاده می‌شود.این نوع از شیرها نسبت به دیگر انواع شیر از وزن کمتر برخوردار بوده و در عین حال ارزان تر می‌باشد. شیر پروانه ای مطابق استاندارد api609 طراحی می شود و در مدل های شیر پروانه ای ویفری و شیر پروانه ای لاگ و شیر پروانه ای فلنج دار و شیر پروانه ای بدنه باریک تقسیم بندی می شوند. شیر پروانه ای برای قطع و وصل و کنترل جریان سیال با عملگر اهرم و گیربکس و پنوماتیک و برقی و هیدرولیکی استفاده می شود.

شیرهای پروانه ای علاوه بر دسته بندی بر اساس نوع اتصالات که در بالا اشاره شد، بر اساس موقعیت قرار گیری دیسک به دو دسته شیرهای پروانه ای هم مرکز (به انگلیسی: Centric) و خارج مرکز (Eccentric یا Disc offset) تقسیم می شوند.

شیرهای پروانه ای خارج مرکز با توجه به تعداد خروج از مرکزیت هایی که دیست دارد به سه حالت دیسک آفست، دابل آفست و تریپل آفست (double offset, Triple offset) طبقه بندی می شوند.

آببندی شیرهای خارج مرکز معمولا به صورت فلز به فلز می باشد اما آبندی شیرهای هم مرکز عموما توسط لاستیک صورت می گیرد.

این دسته از شیرآلات در ردیف شیرهای خطی قرار می گیرند.به این معنی که دریچه های آن ها برای کنترل جریان سیال صرفا حرکت خطی رفت و برگشتی دارند.

از نظر طراحی ظاهری نیدل ولوها شباهت زیادی با گلوب ولو (Globe Valve) دارند.با این تفاوت که در ساختار آن ها به جای دیسک صفحه ای از دیسک سوزنی استفاده می شود.

از این شیر می توان برای تنظیم دبی سیال عبوری یا حتی جداسازی جریان سیالات مختلف استفاده کرد.

نام گذاری این شیرها به دلیل پیستون کوچک سوزنی شکلی است که وظیفه باز و بسته کردن مسیر جریان سیال را بر عهده دارد.شیرهای سوزنی به صورت دستی یا خودکار کار می کنند.دقت عملکرد فوق العاده آن ها در کنترل جریان سیال، کاربردشان را در صنایع مختلف دو چندان کرده است.

شیر پینچ حرکت خطی (Linear) دارد و برای قطع و وصل و تنظیم جریان مورد استفاده قرار می گیرد. در شیر پینچ از لوله لاستیکی استفاده می شود؛ این لوله به لوله پینچ (Pinch Tube) معروف است و مکانیزمی که با آن جریان را کنترل می کند نیز به مکانیزم پینچ معروف است. از لحاظ طراحی پینچ ولو ها شبیه شیرهای دیگر هستند.

لوله های پینچ از جنس لاستیک طبیعی و یا مصنوعی و گاهی اوقات پلاستیک ساخته می شوند که از مقاومت خوبی در برابر سایش برخوردارند. اکثر شیرهای پینچ از نوع باز هستند به طوری که لوله پینچ دیده می شود. نوع دیگری از شیرهای پینچ وجود دارد که کاملاً بسته هستند و لوله پینچ درون یک بدنه فلزی قرار دارد.

گونه‌ای از شیرهای صنعتی است که جهت تنظیم ، کاهش و ثابت نگه داشتن فشار خروجی شیر در خطوط انتقال ، شبکه و توزیع آبهای آشامیدنی و خام و دیگر صنایع حتی در صورت ایجاد نوسان در فشار ورودی مورد استفاده قرار می گیرند . شیر های فشار شکن در دو نوع مکانیکی و پایلوتدار مورد استفاده می گیرند .

شیرهای اطمینان با عبور دادن سیال تحت فشار از یک مسیر جانبی، فشار موجود در سیستم را رها می‌کنند. این شیرها به گونه ای طراحی یا تنظیم شده اند که در یک فشار از قبل تعیین شده، عمل می‌کنند و از مخزنهای تحت فشار و سایر تجهیزات سیستم که در معرض فشار هستند، در برابر فشار بیش از حد مجاز محافظت می‌کنند.