محیطهای مرطوب نظیر سردخانهها، کارخانجات مواد غذایی، تصفیهخانهها، موتورخانهها، تونلها و فضاهای باز در معرض رطوبت، از پرخطرترین مکانها برای بهرهبرداری از تجهیزات برقی محسوب میشوند. رطوبت بالا، چگالش، بخار و تماس مستقیم با آب میتوانند منجر به کاهش مقاومت عایقی، خوردگی اتصالات، تخلیه الکتریکی، برقگرفتگی و حتی آتشسوزی شوند.
بنابراین طراحی و اجرای سیستمهای حفاظت الکتریکی متناسب با شرایط رطوبتی یک الزام فنی و قانونی است، نه صرفاً یک توصیه.
۱. انتخاب تجهیزات با درجه حفاظت (IP) مناسب
اولین گام برای تضمین ایمنی در محیطهای مرطوب، استفاده از تجهیزات الکتریکی با درجه حفاظت مناسب است. درجه حفاظت یا IP (Ingress Protection) بر اساس استاندارد IEC 60529 تعریف شده است. در محیطهای مرطوب توصیه میشود:
-
برای تجهیزات در معرض پاشش آب مستقیم یا شستوشو: حداقل IP65 یا بالاتر
-
برای محیطهایی با غبار و بخار زیاد: حداقل IP66 – IP67
-
برای کاربردهای خاص مانند غوطهوری موقت یا دائم: IP68
استفاده از جعبهتقسیمها، کلیدها، پریزها و چراغهای با IP نامناسب، خطرناک و غیرقانونی است.
۲. سیستم ارتینگ و همبندی مؤثر (Earthing & Bonding)
رطوبت باعث کاهش مقاومت سطحی زمین شده و میتواند مسیرهای ناخواستهای برای جریان برق ایجاد کند. اجرای سیستم ارتینگ استاندارد و همبندی equipotential در محیطهای مرطوب، الزامی است:
-
استفاده از میلههای ارت ضدزنگ (Stainless Ground Rods)
-
اجرای همبندی بین کلیه تجهیزات فلزی و هادیهای حفاظتی
-
کنترل منظم مقاومت زمین (زیر ۲ اهم برای محیطهای حساس توصیه میشود)
۳. استفاده از کلیدهای حفاظت از جان (RCD – RCCB)
کلیدهای حفاظت از نشتی جریان یا RCD، در صورت بروز نشت جریان (مثلاً از طریق بدن انسان یا بدنه فلزی دستگاه به زمین)، در کمتر از ۳۰ میلیثانیه مدار را قطع میکنند. برای محیطهای مرطوب:
-
نصب RCD با حساسیت ۳۰ میلیآمپر در اولویت است
-
برای تجهیزات پرخطر، استفاده از RCD نوع A یا B توصیه میشود
این تجهیزات جان انسانها را نجات میدهند و اجرای آنها طبق مقررات ملی ساختمان و استاندارد IEC 60364 الزامی است.
۴. استفاده از کابلها و اتصالات مقاوم در برابر رطوبت
در محیطهای مرطوب، استفاده از کابلهای با عایق مقاوم در برابر رطوبت، UV و خوردگی الزامی است. برخی گزینههای مناسب:
-
کابلهای با عایق XLPE یا EPR
-
کابلهای دارای غلاف PVC مقاوم به روغن و آب
-
استفاده از گلندها و اتصالات ضدآب استاندارد IP68
همچنین کلیه اتصالات باید درون جعبههای ضدآب نصب شوند و از ژلهای درزگیر یا رزین اپوکسی جهت آببندی نهایی استفاده شود.
۵. تهویه، کنترل دما و رطوبت
در تابلوهای برق واقع در محیطهای مرطوب، استفاده از سیستمهای تهویه، هیتر تابلو، و رطوبتگیر بسیار مهم است. رطوبت میتواند در اثر میعان (Condensation) درون تابلو تجمع یابد و باعث زنگزدگی و اتصالی شود.
استفاده از:
-
هیتر تابلو با ترموستات
-
فن تهویه با فیلتر رطوبتگیر
-
محفظههای نواربندیشده با IP66
میتواند ایمنی تجهیزات را بهشدت افزایش دهد.
نتیجهگیری
در محیطهای مرطوب، حفاظت الکتریکی صرفاً یک انتخاب فنی نیست، بلکه یک مسئولیت قانونی و انسانی است. اجرای اصولی سیستمهای ایمنی، انتخاب تجهیزات استاندارد و رعایت الزامات طراحی، نهتنها از خسارات مالی جلوگیری میکند، بلکه جان افراد را نیز حفظ مینماید.
مهندسی ایمنی، یعنی پیشگیری قبل از حادثه.
